Lang en breed over de Bree

Ruim 60 jaar Breestraat in de besluitvorming…

De Breestraat is de afgelopen 60 jaar een van de meest besproken stukjes binnenstad van Leiden. Dat er iets moet gebeuren met de Breestraat, daar is een ieder het ondertussen wel over eens. Maar wát dan?

De gemeente heeft in de loop van de jaren vele plannen en proeven op de Breestraat losgelaten. Zo’n beetje om de tien jaar komt er weer een nieuw plan op tafel waarbij het steevast draait om de vraag: wie staat centraal het verkeer of de voetganger? De standpunten van de gemeente en de betrokkenen (zoals winkeliers en busmaatschappijen) staan soms heel ver van elkaar, dan weer lijken ze toenadering te vinden. Een duik in het krantenarchief van het Regionaal Archief Leiden heeft dit overzicht van 60 jaar Breestraat in de gemeentelijke besluitvorming opgeleverd.

Paardentram in de Breestraat, Leiden, ca. 1900

Jaren ‘50 en ’60: van twee- naar eenrichtingsverkeer
Tot 1961 bepaalde de tram het straatbeeld van de Breestraat. Dat begon in 1879 met de eerste paardentram, toen nog ‘enkel spoor’. In 1911 werd de paardentram geëlektrificeerd, waarna in 1924 de Leidse stadstram opgenomen werd in het net van de bekende blauwe tram.

Elektrische tram, 1961

In de jaren ’50 veroverde de auto meer en meer de Nederlandse wegen. Zo ook in de Breestraat, naast de tram die daar al reed. Met al dat verkeer in de Breestraat werd het eerste plan voor een proef in 1950 geboren. En wel een proef met eenrichtingsverkeer. Echter, door protest van de winkeliers en de marktkooplieden (de zaterdagse markt werd namelijk verplaatst naar de Hooigracht) werd een maand later de proef al gestopt en werd er weer tweerichtingsverkeer ingevoerd.

In 1960 kwam de tram tot stilstand en namen de bussen van de NZH de Breestraat helemaal over. Als in 1963 de tramrails en bovenleiding uit de Breestraat worden verwijderd, komt er een nieuwe bestrating. Voor de gemeente een mooie gelegenheid om opnieuw een proef te beginnen met eenrichtingsverkeer (voor auto’s en bussen). De marktenroute (Vismarkt en Botermarkt) dienen als parallelweg en de zaterdagse markt wijkt daarom uit naar het gebied rond de Hooglandse Kerk. Deze proefsituatie blijft tot 1964 als de Breestraat wordt voorzien van een nieuw riool en een asfaltdek. Daarna besluit men het eenrichtingsverkeer definitief in te stellen.

Geparkeerde auto’s, Breestraat, 1968

Jaren ’70: semi-promenade

Vanaf begin jaren ’70 ontvouwen zich de plannen voor een autovrije semi-promenade waar nog wel bussen, taxi’s en vrachtwagens mogen komen. Dit als onderdeel van een groter plan voor de vorming van een voetgangersgebied in de binnenstad. En om tegenwicht te bieden aan winkelcentrum Leidschenhage dat in 1971 zijn deuren opende.

De Breestraat vormde hét hete hangijzer in de discussie over de wandelnota en omdat het onderwerp zo veel belangstellenden trok (naar het schijnt zo’n 180), vond deze raadsvergadering bij uitzondering plaats in de Stadsgehoorzaal in plaats van in de raadzaal van het stadhuis. Na een marathonzitting wordt uiteindelijk gestemd over het voorstel, waarbij 17 raadsleden de vergadering verlaten en zich onthouden van hun stem. Een kleine meerderheid stemt uiteindelijk voor het voorstel, maar het tekent hoe uiteenlopend hierover gedacht werd.

Maar de semi-promenade komt er niet; het idee beheerst meer dan 7 jaar de politiek in Leiden. In januari 1977 besluit de gemeenteraad tot een proef van 6 maanden om het autoverkeer uit de Breestraat te weren. Echter de winkeliers en het Leidse City Centrum steken daar een stokje voor. Zij wilden alles of niets: of de Breestraat afsluiten voor álle verkeer en er een echte wandelpromenade van maken of de straat laten zoals die is (met al het verkeer). De winkeliers verzoeken de Raad van State om het besluit van de gemeenteraad voor een proef met het wandelgebied te vernietigen. En dat verzoek werd gehonoreerd.

Gezicht in de Breestraat vanuit nr 127_129 naar de Hogewoerdsbrug, 1976

Dan besluit in augustus 1978 de gemeenteraad (wat overigens een krappe meerderheid had en tegen het advies van het college in ging) tot instellen van tweerichtingsverkeer in de Breestraat voor auto’s en bussen. Daarnaast zou de marktenroute worden bestemd als voetgangersgebied. Ook dit stuit weer op veel verzet. Maar na het ‘echec’ rond de Breestraatpromenade en met de wens voor uitbreiding van het voetgangersgebied in het achterhoofd, gooit het bestuur het roer om. Zij richten de blik op de marktenroute om nu eens tot een definitieve keuze te komen in de langzamerhand ‘slepende kwestie’.

Jaren ’80: verkeersluw

In 1985 duikt het idee van een promenade weer op, maar nu (verrassend genoeg) als idee vanuit de winkeliers. In die tijd rijden de auto’s en bussen in twee richtingen door de straat. De gemeente denkt na over een proef om de Breestraat op zaterdag voor auto’s af te sluiten. De winkeliers doen dan het tegenvoorstel om van een deel van de Breestraat een winkelpromenade te maken. Ze willen de Breestaat afsluiten voor auto’s, bussen en fietsers en kleinere bussen inzetten.

De gemeente presenteert daarop het plan voor een Breestraatpromenade waarbij het busverkeer stapvoets door de straat mag. Na een proef van vijf maanden in 1987 volgt een jaar later het definitieve besluit voor een verkeersluwe straat. De Breestraat wordt op maandag t/m zaterdag en op donderdagavond voor auto’s afgesloten. Buiten die tijden zijn de auto’s in een richting toegestaan (van Papengracht naar Gangetje). De bussen en fietsers mogen wel in twee richtingen rijden. Twee jaar later krijgt de Breestraat een nieuwe inrichting met bredere stoepen en een smallere rijweg en nieuw straatmeubilair (bushokjes, fietsenklemmen en straatlantarens). Ook de eerste boombak verschijnt dan in de Breestraat, eerst nog bij wijze van proef… Later volgen er meer.

Gezicht op de voor bijna alle verkeer afgesloten Breestraat tussen Hogewoerd en Koornbrugsteeg. Links het terras van de firma Bernsen. Na proefafsluiting van de Breestraat voor alle snelverkeer behalve bussen en taxi’s, maar inclusief brommers, werd dit gedeelte ook afgesloten voor fietsers. Fietsen was alleen toegestaan tussen Kort Rapenburg en Koornbrugsteeg. Bussen en taxi’s mochten de Breestraat slechts stapvoets berijden met een maximum van 60 bussen per uur. Na de proef wordt besloten de fietsers weer toe te laten in de hele Breestraat.

Jaren ’90 – anno nu: Van RijnGouwelijn naar Hoogwaardig Openbaar Vervoer

Begin jaren ‘90 ontstaan de ideeën voor een regionaal sneltramnet, de RijnGouwelijn. De lightrailverbinding van Gouda, Alphen aan den Rijn via Leiden naar Katwijk en Noordwijk zou wel eens door de Breestraat kunnen komen. De voor- en tegenstanders buitelen over elkaar heen met als hoogtepunt het referendum in 2007, waarin 69% aangaf geen RijnGouwelijn door Leiden te willen. Daarna volgden nog vele jaren van politiek debat en discussie.

Het plan voor zo’n sneltram bracht uiteraard ook weer de nodige vraagstukken voor de inrichting van de Breestraat met zich mee; enkel of dubbel spoor? met of zonder fietsen? waar moeten de bussen heen?

Ondertussen krijgt de Breestraat in 1998 weer een opknapbeurt waarbij de stoepen worden verbreed en de rijbaan versmald. Verder komen er weer nieuwe bankjes, lantarens, prullenbakken en fietsenrekken. Er is nog even discussie over het al dan niet plaatsen van inzakbare piramides om het autoverkeer te weren, maar met het oog op de veiligheid wordt uiteindelijk gekozen voor het plaatsen van camera’s. De meest recente aanwinst voor de Breestraat zijn de boombakken die in juni 2009 zijn geplaatst.

In 2012 volgt dan het definitieve besluit van de provincie Zuid-Holland om de RijnGouwelijn niet aan te leggen en daarvoor in de plaats een net van hoogwaardig openbaar vervoer (HOV) te realiseren. Als eenmaal vast staat dat er geen RijnGouwelijn door de Breestraat komt, komt de gemeente begin dit jaar met een nieuw plan Kwaliteitsverbetering Breestraat.  Ook dit plan richt zich weer op een nieuwe inrichting met andere klinkers op de trottoirs, bankjes, meer bomen, andere prullenbakken en mogelijke terugkomst van historische verlichting. Het streven is het aantal bussen te halveren; de rijbaan wordt eerst opnieuw geasfalteerd, vervolgens zal onderzocht worden of er klinkerbestrating kan komen.

Onze visie

De gemeente zet stappen in de verbetering van de Breestraat. Dat is altijd haar intentie geweest en daar kan de stad alleen maar blij mee zijn. Maar de plannen gaan wat ons betreft niet ver genoeg. Vroeger niet en nu nog steeds niet…

De geschiedenis laat zien dat halve oplossingen leiden tot schijnoplossingen. De oplossing die de gemeente nu voorstelt, een halvering van het aantal bussen, is zo’n schijnoplossing. Een ‘oplossing’ waardoor we met zijn allen in Leiden weer over een aantal jaar bij elkaar moeten komen om toch ‘iets aan die Breestraat’ te doen.

Onze visie kiest onomwonden voor het centraal stellen van de verblijfsfunctie. Daarmee wordt het Pieterskwartier  aangeheeld bij de rest van de binnenstad en is de Leidse binnenstad een prachtig gebied om in te wonen, verblijven, ondernemen, winkelen en uitgaan. Dat is een structurele oplossing die past bij de steeds groter wordende behoefte van mensen om te verblijven in binnensteden, om verrast te worden en om inspiratie te halen en te delen.

Dat het tijd kost om deze visie te bereiken realiseren we ons terdege. Om een stuk stad terug te geven aan de inwoners van Leiden…daar mag je best even de tijd voor nemen. Het is gecompliceerd, maar als we willen, kan het. Laten we het gewoon doen.

Wij werken graag mee aan een verrassende en inspirerende Breestraat!

Projectgroep Breestraat 2022

NB. De historische foto’s zijn afkomstig uit het Regionaal Archief Leiden

 

12 thoughts on “Lang en breed over de Bree

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

De volgende HTML tags en attributen zijn toegestaan: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>